Cocuklara ölüm nasıl anlatılır?

[selma]

Merhaba Nil,
Kaynım yani Damlanın amcası 2 sene süren hastalık sonucunda ,yaklasık 1.5 ay önce vefat etti. Son zamanlarında Damla amcasıyla cok ilgileniyordu. Elini tutuyordu ,suyunu iciriyordu. Henüz 3.5 yaşında ama vefatından cok etkilendi. İlk olarak yatagını boş gorunce herkese amcam nerde dıye sordu. Yengem amcan uçtu demiş. Bir ara pencereleri kapattırmıyordu amcası geri gelebilir diye. Mezarlığa götürdük amcan artık burada yatıyor biz de ziyaretine geleceğiz dedik. Baya kabullendi bunu. Mezarlıkta dua okuyor , toprağını seviyor, su döküyor. Arada bana amcam neden hasta oldu , neden öldü, nereye gitti, kim öldürdü, bizi görüyormu, cok özledim diyor. Ben de bazan sorularına nasıl cevap vereceğimi bilemiyorum. Anlatsam anlayabilecek mi, anlattıklarım onu korkuturmu , onu nasıl etkiler bilmiyorum. Bu konuda senden yardım istiyorum , cocuklara ölüm nasıl anlatılır?

[Nil Tuncali]

Merhaba Selma,
 basiniz sagolsun. Seni uzun süredir forumda görmeyince tatilde oldugunuzu düsünmüstüm. Cok üzüldüm kayninin vefatina.
Damla icin cok zor bir durum. O ölümü suan " Ayrilik" olarak algiliyor. Amcasindan ayrildi. Her ayriligin tekrar bir birlesimi olabilecegini bildiginden amcasinin tekrar gelebilecegini düsünüyor olabilir. Amcasinin ölümünü ona anlatirken korkmamasi icin dikkat etmeniz gereken en önemli noktalar sunlar;
* Amcasinin sonsuz bir uykuya daldigini kesinlikle söylemeyin. Cocuklara ölüm uykuyla aciklandiginda cocuk uyumaktan korkuyor. Kendisinin ya da büyüklerinin uyku sirasinda öleceginden korktugundan psikolojik sorunlar, uyku sorunlari ortaya cikabiliyor
* Amcasini Allah´in yanina aldigini söylemeyin. Butür aciklamalar cocugun allah´tan korkmasina, Allah´tan sogumasina neden oluyor. Cocuk Allah beni de yanina alacak diye düsünüyor. Haksizlik olarak görüyor. Allah´i kendisinden sevdiklerini alan olarak görüyor
*Ölümü "uzun bir yolculuga cikti" seklinde aciklamaktan kacinin. Cocuk yolculuk yapmaktan korkabiliyor.Kendisi y da baska bir sevdigi yola cikacagi zaman kaybetme ya da ölme korkusu yasiyor
* Ölümü anlatirken amcan hastalandi öldü diye anlatirsaniz Damla hangi hastaliktan ölünecegini hangi hastaliklarin önemsiz oldugunu ayirt edemeyip en kücük bir hastalikta ölmekten korkabilir.
Ölümü anlatmak icin insanlarin dogup büyüdüklerini, yalandiklarini ve bir süre sonra vücudunun islevini yerine getiremedigini anlatabilirsiniz. Bunun icin kücük bir vücudumuz nasil calisir, organlarimiz konulu sohbetler edebilirsiniz. Örnegin kalp durudugunda insanin yasayamayacagini aciklayabilirsiniz. Ancak kalbin öyle kolay durmadigini anlatabilirsiniz. Bunlar dogal bir sekilde gelismelidir. Ondan gelen sorular sonrasinda ölümü aciklamanizi öneririm. Ancak bus ekilde onun ihtiyaci oldugu kadar bilgi verir onu gereksiz ve yasina yugun olmayan bilgilerle korkutmazsiniz.Insanlarin ayrica yaslanmadan da ölebilecegini, buna bazi hastaliklarin yol acabilecegini anlatabilirsiniz. Ancak özellikle her hataligin ölüme neden olmadgini vurgulayip anlayacagi bir dille anlatmanizi öneririm.
en önemlisi mezar ziyaretleri. Amcasini ziyaret edebilecegi onunla konusabilecegi , amcasinin yoklugunu daha kolay kabbulenmesi icin cok önemlidir. Amcasinin onu hala cok sevdigini mutlaka  vurgulayin. Amcasini özlemesinin dogal oldugunu sizinle konusabilecegini hissettirin. Amcasina mektup yazin, resim yapsin mezarina götürün. Bunlar acisini hafifletecektir.
Eger Damla nin korkularinin oldugunu, arttigini, uyku problemleri yasamaya basladigini, icine kapandigini hissederseniz mutlaka bir cocuk psikologundan bu zor dönem icin yardim alin.Ayrica Damla´nin sorulari, yanitlari, davranislariyla ilgili kafana takilan bir sey olursa herzaman sorabilirsin.
Tekrar basiniz sagolsun
Sevgiler

[selma]

Cok teşekkürler Nil
Bahsettiğin problemleri şu ana kadar yaşamadık. İnşallah yaşamayız da. Genelde soruları akşam yatmadan önce oluyor. Gündüz de arada bir bahsediyor. Amcasının mezarını ilk gördüğünde "amcam dikilmiş" diyordu herkese. Yani onu ağaç diker gibi diktiğimizi düşünüyor.
Malesef hasta olduğu için öldüğünü söyledik Damlaya. Ama şu anda hemen hemen her hafta sonu mezarlıga gidiyoruz dualar okuyoruz. Onun orda bizi gördüğünü , dinlediğini ama cevap veremediğini söylüyoruz.

Tekrar cok teşekkürler Nil

[banu75]

Nil merhaba,
Kayınpederimi bugün kaybettik. İki aydır hastaydı hastanedeydi ve Nevra onu görmüyordu.

Nevra dedesini hemen her gün görürdü. Diğer tüm erkeklerle olduğu gibi onunla da mesafeliydi buna rağmen. Dedesini severdi ancak dedesi ona biraz fazla müdahele ettiği için çok memnun değildi.

Ona ölümü nasıl açıklayacağımı bilemiyorum. Dua ve benzeri ortamlardan uzak tutma gibi bir şansımız var. Acaba ona hiçbir açıklama yapmasam mı diye düşünüyorum. Aslında ne yapacağımı bilemiyorum ve çok üzgünüm.

sevgiler

[Nil Tuncali]

Banu basiniz sagolsun. Cok gec oldu yanitim ve  pc yi kapatmak üzereiym ama kisaca yazaiym sonra yine ayrintiliy azarim.
Ölüm konusunda da gercekci olmamiz gerekiyor.hic birsey olmamais gibi davranamayiz hic üzülmemis gibi yapamayiz ama yaninda yas tutup bagirip aglayip günlerce kendimizden de gecemeyiz.
Ölüm konusunu cocugun yasina algilamasina göre  anlatmak gerekiyor.Sorular cocuktan gelmeli.Bu konuda daha önce yazmistim o cevaplari bulup buraya kopyalarim.Önemli olan en önemli noktalar deden Allah´iny anina gitti ya da artik hep uyuyacak gibi ya da uzun bir seyehata gitti gibi sözlerle cocugu uykudan korkutup Allah tan sogutmak ya da seyatahhan korkutmamak.
Bizimde komsu nenemiz öldü. Bu konu bizde de güncel.Anne sen nezaman öleceksin diyordu Tuana son günlerde.O sormadikca hic bahsetmiyorum.Sadece ölüm haberini verdim sonra o zaten soru sormaya basladi.Bu sorulardan yola cikarak nenenin cok yasli ve hasta oldugunu artik nefes alamadigini kalbinin durdugunu anlattim.
Simdi cikmak zorundayim yine yazarim.
Sevgilerimle
tekrar basiniz sagolsun üzüldüm.

[banu75]

Günaydın,
Karar veremedeğim Nevranın yaşı bilişsel gelişimi itibarıyla ne kadarını anlayabileceği.
Calliou da evcil bir hayvanın öldüğü bir bölüm var, ondan örnek verebilirim diye düşünüyorum, sen ne dersin.
Yanında ağlamıyoruz ve öyle bir kalabılağa götürmüyoruz.
Anneannemi kaybettiğimizde beni üzen annemi ağlarken görmek olmuştu, bu yüzden hastalık süresince de buna özen gösterdik, tüm acımıza rağmen.
Bir de Nevra annemle teyzeme dedem hastaneden çıkınca doğumgünü yapacağız siz de gelir misiniz demiş, onlar da özledin mi diye sormuşlar, özlemedim ama çıksın, çünkü babam hep hastaneye gidiyor, onu yeterince göremiyorum demiş.
Gecikme hiç önemli değil. Vakit ayırıp yazman, en zor zamanlarda danışmak için oralarda olduğunu bilmek çok güzel.

teşekkür ederim
sevgiler

[banu75]

Merhaba,

Dün sabah babasıyla birlikte Nevraya dedesinin öldüğünü söyledik.
 Şaşırdı ve nasıl öldü diye sordu. Artık çok yşlandığı için öldüğünü onu göremeyeceğimizi ama onun fotoğraflarına bakıp beraber yaptığımız güzel şeyleri konuşabileceğimizi, onu her zaman hatırlayacağımızı ve çok seveceğimizi söyledim.
 
Biz de ölecek miyiz diye sordu, biz daha genciz ölmeyeceğiz dedim.

Babaannemde kalabileck miyim diye sordu, kalabileceğini ama babaanneyi ziyarete misafirlerin geldiğini, onlar gelmemeye başlayınca orada eskisi gibi kalabileceğini söyledim.

Başka soru sormadı. Üstümden bir yük kalktı. Çok teşekkür ederim açıklamaların için. Umarım yanlış birşey söylememişimdir.

sevgiler

[Nil Tuncali]

BAnu aciklamaniz bence onun anlayacagis ekild eolmus ve o merak ettiklerini soracaktir.Bir süre sonra dedem nerede nezaman gelecek diye tekrar sormaya baslayabilir.Daha SIk SIk anne sen äölecek misin ben nezaman ölecegim diye sorular sorabilir.
Calliou filmelrini sizlerin öneiryle ben de izleidm ve artik Tuana ya da izlettiriyorum ve konulari cocukalrin anlayabilecegi sekilde anlatiyor pdagojik acidan mükemmel .Bir cocugun okadar mpkemmel olmasi gercek disi gibi görünüyor ve bazilari icin dogalliktan uzak görünüyor ama cocuklara hic de öyle asiri mükemmel bir cocuk olarak göründügünü düsünmüyorum.Cocuklar kendielrine örnek alacak kahramanlar secerler ve günümüz medyasinda Calliu gibi bir cocuk karakteri örnek almalari gayet güzel ki bana göre Calliu gerektiginde yasina uygun tepkiler veriyor, kardrsini kiskanabiliyor kizabiliyor vs.Bu nedele o bölümleri tekrar birlikte seyredebilirsin bu kondua konusma ortamiy aratmak icin uygun olabilir.
Ölümle ilgili sorularda okul öncesinde dikkat edilmesi gereken seyler cocugu hastaliktan uykudan geziden Allah´dan korkutmamaktir. Hangi inancta olursa olsun cocuklara ölümü aciklarken Allah yanina aldi gibi sözler ya da hastayid öldü diye kisa bir acikalmayla cocugun hastaliktan korkamasina neden olacak eksik bilgiler vermek dogru degil.Böyle dönemlerde "vücudumuz organalarimiz" konularini sileyebilirsiniz. Insan naisl nefes alir kalp ne ise yarar kalp durusa ne olur.Ancak bu sekilde cocugun basit bir nezle ile ölünmeyecegini ölüme sebep olan hastaliklarin farkli olabilecegini ya d abüyük kazalarin neden olabilecegini anlayabilmesi saglanabilir.BEn Kalp ve calismais iel ilgili cok konusmustum anneannem hastayken.Sonrasinda cok SIk sordu "Anne sen nezaman öleceksin, anne ben nezaman ölecegim" diye.En son komsu nenemiz ölüdügünden beri bu konu onu cok mesgul ediyor.En son olarak komsu nenemizi mezarda ziyaret edecegimizi ona cicek götürüp mezarina koyabilecegimizi onun bnu hissedip mutlu olacagini ve Tuaa nin da onu hissedebilecegini söyledim. Ki biz komsuzmuz pek görmüyorduk. Tuana cok üzgün bir sekilde mezarligin ne oldugunu bilmedigini ama oraya gittiginde cicegi komsu nenemizin almasini ve onunla orada yüzyüze görüsmek istedigini söyledi.Bunun mümkün olmasifini artik onu o sekilde göremeyecegimizi ama herzaman kalbimizde hissedebilecegimizi anlattim.HEr sordugu soruya kisa bri cevap vereip onun tepkisine göre gercekci ama korkutucu olmayan yanitlar vermeye calistim.Bugün okullarinda noela baba günü vardi .Biz de oradaydik arkadasi Azra ile konusurken Bebek öldü dedigini duydum oyunlarinda bu konuyu islediginin farkindayim.Ögretmenlerine hergün rapor veriyorum:)Böyle dedi bu konu onu böyle etkiledi onlarda sürekli Tauana yi takipe dip psikolojik yönden nekadar etkielndigini gözlemliyorlar.Simdilik bu konu bizde de güncel.Biz büyükler icin bile kabul etmesi zor bir konu olan ölümü cocuklarin cabuk anlayip kabullenmelerini beklemek dogru olmaz.
Yaninda aglamamaniz dogru, üzüldügünüzü bilmesi  bir insnains evdigi birisini kaybettiginde üzüldügünü bilmesi gerceksci insancil ancak anen babasini caresiz yada cok üzgün aglarken görmesi hemen anlayamayacagi endislenecegi etkileneci bir durum olabilir.

[kaoss]

Merhabalar

benzer bir konu oldugu için burdan yazmak istedim..

bugünlerde Göktürk'ün söylediği bazı şeyler yüzünden nasıl davranacagımı bilemiyorum..Dedesini ve dayısını hiç görmedi..fotograflardan,mezar ziyaretlerinden ve bizlerin anlattıgı güzel hikayelerden tanıyor onları.
başlarda nerede olduklarını,neden gittiklerini vs gibi sorular soruyordu..yazdıgın acıklamalarda oldugu gibi asla uyuduklarını,uzaklara gittiklerini söylemedik..sadece mutlu olduklarını,bizi cok sevdiklerini,artık yanımızda olmayacakların ama her zaman onları sevmeye ve hatırlamaya devam edeceğimizi anlatıyordum..dedesi ve kendi cocuklugumdan bazı anıları da anlattım..
fakat bugünlerde aramızda güzel konuşmalar geçtiği zaman birden " anne senin ölmeni hiç istemiyorum" diyor..sesi titriyor aglamaklı oluyor..sıkıca sarılıyor bana..bunu artık fazla yaşamaya başladık..

böyle söylediğinde herzaman yanında olacagımızı söylüyorum ama bir yandan da içim rhat değil..cünkü yeterli bir cevap değil sanırım bu..ayrıca düşünüyorum..acaba yanlışlıkla babamı küçük yaşta kaybettiğimi ima edecek birşeyler söylemiş olabilirmiyim diye..fakat özellikle dikkat ederek konuşuyordum bu konuyu onunla..

bu korku neden oluşmuş olabilir yada ne yapmam lazım şimdi.

[Nil Tuncali]

Merhaba Öznur,
her cocu bir dönem "Ölüm" konusuyla  cok ilgilenir.Özellikle yakinlarindan birisini kaybettiyse ya da arkadaslarindan, cevresinden birisi yakinini kaybettiyse kisacasi bri sekilde ölüm konusu yaninda konusulduysa daha cok ilgilenir. Bu konuya ilgisi daha yogun olur.
Cocuklar anlayamadiklair kavrayamadiklari seylerden daha cok orkarlar. Ölümden bu korkulardan birisidir. Ancak büyüklerin aciklamalariyla ölüm konusundaki korkulari azalir ya da tam tersi cogalir.Cocukda psikoliji bir problem yaratmadigi sürece korkulacak bir durum yoktor ve anne babanin gercekci ama yasina göre korkutmadan ya da rahatlatmak niyetiyle gyalan söylemeden gecistirmeden yaptiklari aciklamalar ile bu konu tam olarak kapanmasa da korku halinden cikacaktir.Yeni yas ve gelisim devrelerinde daha farkli sorularla tekrar bu konu acilacaktir.
"anne sen nezaman öleceksin""BEn nezaman ölecegim" gibi sorulari bi cocuk cocuk sorar bu dönemde.Tuana da komsu nenemizi ve sonrasinda anneannemi kaybettikten sonra bir cok kez sormustu.Soruyu cevaplarken cocugun yapisina da dikkat etmek gerekiyor.Bazi cocuk zaten yapi itirabariyle korkular olan hassas bir cocuksa verilen cevaplara daha da dikkat etmek gerekir. Tuana da böyle bir cocuk o nedenle o sorlari sordugu dönemde uzun uzun konusmaya calistim. Anlattiklarim uzun degildi aslinda ama ayni soruyu defalarca da sorsa defalarca yanit verdim. Hic kimsenin nezaman ölecegini bilmedigini ben de nezaman ölecegimi bilmedigimi ama buna daha cok zaman olduguna inandigimi söyledim. Anneannem yasli mi ölecek mi diye soruyordu bir dönem (annem ben yaslandim artik der hep:) ) O na her yaslinin hemen ölmedigini bazen cocuklarin , genclerin de bazi kazalar agir hastaliklar yüzünden ölebilecegini anlatmistim.Tuana en sonunda ölmek icin cokkkk cokk yaslanmak gerekiyor diye algiladi.(Cevremizde vefat edenler cok yasli oldugundan) o bu sekilde algiladi ama ondan daha fazla gelmedigi icin ben tekrar konuyu acmadim.Yaslanmadan da ölünebilir diy eögretmeye calismadim.Önemli olan o ihtiyac duydugunda  sordugunda o konuyu actiginda anlatmak cünkü.
Siz de belki dayi ve dedenin erken ölümü nedeniyle mezar ziyaretleri sizin de dogal olarak üzüntünüz onlari özlemeniz nedeniyle Oglun bu konuda daha hassaslasmistir.Eger bir süre daha bu korkulari gecmez ise devam eder panik halini alirsa bir cocuk psikologuna danismanizi ailenizin yasadiklarini oglunun davranislarini anlatmanizi öneririm.Ancak sadece arada soruyorsa günlük diger davranislarina yansmiyorsa diger cocuklarda oldugu gibi bu dönem gececektir.
Cocuklar da butür ölüm korkusu cocuklarin ölümü kaybetme ayrilma olrak algilamalarindan kaynaklaniyor. Seni kaybetmekten korktugu bu dönemde daha cok yakin ilgi göstermen gerekir.O na nezaman ölecegini kimsenin bilmedigini ama daha cok zaman oldugunu söyleyebilirsin. Ben bir de Dini konuda Tuana yi rahatlatiyorum. Allah in meleklerinin cocuklari anneleri babalari hep korudugunu yanlarinda oldugunu söylüyorum.HAngi inanc olursa olsun birseylere inanmak cocuga güven verir. Ilk güven denilen ve dogumdan sonra anne babanin verdigi güvenle baslayan bu güven cocugun özgüveni icin de önemlidir.
Sevgiler

[kaoss]

Nil çok ama çok teşekkür ederim
herzaman ki gibi içimi rahatlattın yol gösterdin..
sagol
sevgiler